ยาลดไขมัน (Antihyperlipidemic drugs)

Posted on August 6, 2009. Filed under: Antihyperlipidemia drugs |

ภาวะไขมันในเลือดสูง เกี่ยวข้องกับการเกิดโรคหลอดเลือดแข็งตัวและอุดตัน (atherosclerosis) ซึ่งทำให้เกิดโรคหลอดเลือดแดง (coronary artery disease) และอื่นๆ ยาที่ใช้รักษาภาวะไขมันในเลือดสูงแบ่งออกเป็น

  1. Statins
  2. Bile acid-binding resins
  3. fibrate
  4. ยายับยั้งการดูดซึม sterol จากลำไส้เล็ก

ไขมันในเลือดถูกขนส่งโดย lipoprotein ซึ่งเป็นอนุภาคขนาดใหญ่ซึ่งประกอบด้วยไขมันและโปรตีน เรียกว่า apolipoprotein โดย lipoprotein ที่สำคัญในเลือดได้แก่

LDL

  • Chylomicrons (CM) ขนส่งไขมันจากทางเดินอาหาร มี triglyceride มาก
  • VLDL (very low-density lipoprotein) ถูกสังเคราะห์และหลั่งจากตับ มี cholesterol อยู่มาก
  • IDL (intermediate-density lipoprotein)
  • LDL (low-density lipoprotein) มี cholesterol มากที่สุด
  • HDL (high-density lipoprotein) มีไขมันน้อยแต่มีโปรตีนมาก

สาเหตุของภาวะสารไขมันใสเลือดสูง (hyperlipidemia)

  • Primary hyperlipidemia เชื่อว่าเกิดมาจากปัจจัยทางพันธุกรรม และสิ่งแวดล้อม เช่น อาหาร และ การออกกำลังกาย
  • Secondary hyperlipidemia เกิดจากโรคบางประเภทเหนี่ยวนำ เช่น โรคเบาหวาน ภาวะขาดไทรอยด์ (hypothyroidism) โรคไต และ โรคพิษสุราเรื้อรัง เป็นต้น

การจำแนก primary hyperlipidemia

  • Type I (familial hyperchylomicronemia) เกิดจากการขาด LDL
  • Type IIa (familial hypercholesterolemia) ขาด LDL receptor ทำให้มี LDL ในเลือดมาก
  • Type IIb (combined hyperlipidemia) มีการหลั่ง LDL และ VLDL มาก
  • Type III (familail dysbetalipoproteinemia) มีการสังเคราะห์ IDL มากแต่ใช้น้อย
  • Type IV (familial hypertriglyceridemia) มีการสังเคราะห์ VLDL มากขึ้น แต่ทำลายน้อยลง
  • Type V (faimilail mixed hypertriglyceridemia) มีการสังเคราะห์ VLDL มากขึ้นและ LDL น้องลง 

 

ยาที่ใช้ลดระดับไขมันในเลือด

Mechanism of action of statin

  1. Statin เช่น lovastatin, atovastatin และ simvastatin จะยับยั้งเอนไซม์ HMG-CoA reductase ทำให้การสังเคราะห์ cholesterol ในตับลดลง ทำให้ลดการสังเคราะห์ VLDL และกรดน้ำดี (bile acid) เกิดการเพิ่มจำนวน LDL receptor ลดระดับ LDL ในเลือด ดังนั้นจึงป้องกัน atherosclerosis นอกจากนั้นยังมีฤทธิ์เป็น antioxidant ทำให้ลดการอักเสบที่ผนังหลอดเลือด และเพิ่มการทำงานของเซลล์บุผนังหลอดเลือดให้กลับคืนสู่ปกติ เช่น การสังเคราะห์ Nitric oxide ทำให้หลอดเลือดขยายตัวและยับยั้งการทำงานของเกล็ดเลือด Statin ใช้ในการรักษา type IIa hypercholestemia  สำหรับผลข้างเคียง คือทำให้เอนไซม์ในตับเพิ่มขึ้น กล้ามเนื้ออักเสบ (myolysis) และภาวะ rhabdomyolysis คือการสลายกล้ามเนื้ออย่างรวดเร็ว ทำให้มีสารต่างๆ หลั่งสู่เลือดจนไตกรองออกไม่ทัน ทำให้เกิดภาวะไตวายเฉียบพลัน นอกจากนั้น ยังมีผลต่อทารกในครรภ์
  2. ยาจับกรดน้ำดี (Bile acid-binding resins) เช่น cholestyramine colestipol และ colesevelam ยาในกลุ่มนี้มีประจุบวก ทำให้สามารถจับกรดน้ำดี (bile acid) ซึ่งมีประจุลบได้เป็นสารเชิงซ้อน resin-bile acid complex ทำให้ bile acid ไม่ถูกดูดซึมกลับที่ distal ileum (ลด enterohepatic bile acid circulation) และมีการขับ bile acid ทางอุจาระมากขึ้น ทำให้เซลล์ตับเพิ่มการสังเคราะห์ bile acid จาก cholesterol ที่สะสม ทำให้ cholesterol ในตับลดลง จากนั้น จะทำให้มีการสร้าง LDL receptor ในเซลล์ตับเพื่อเพิ่มการขนส่ง LDL (ซึ่งมี cholesterol) มาก จากกระแสเลือด ทำให้ LDL และ cholesterol ในเลือดลดลง ยาในกลุ่ม bile acid-binding resins ใช้รักษา hypercholesterolemia ชนิด IIa แต่ห้ามใช้ใน hypertriglyceridemia (ชนิด I หรือ IV) สำหรับผลข้างเคียง อาจทำให้มีท้องผูก มีลมแน่นท้อง ผายลมบ่อย และการดูดซึมวิตามินที่ละลายในไขมันลดลง ทำให้ขาดวิตามิน K 
  3. fibrates เช่น finofibrate และ gemfibrozil กระตุ้น PPAR (peroxisome proliferators activated receptor alpha) แล้วทำให้ เพิ่มการทำงานของ gene ที่ควบคุมการสร้าง enzyme  lipoprotein lipase ทำให้มีการสร้าง LDL มากขึ้น ทำให้เพิ่มการ uptake กรดไขมันเข้าสู่เซลล์กล้ามเนื้อ ทำให้ลด triglyceride และ VLDL ในเลือด นอกจากนั้นยังลดการสังเคราะห์ apoC-III ในเซลล์ตับ ซึ่ง apoC-III ยับยั้ง LDL ดังนั้น จึงเพิ่มการย่อย triglycerides และเพิ่มการนำ fatty acid เข้าสู่เซลล์ ทำให้ลดระดับ triglyceride ในเลือด ยาในกลุ่มนี้ใช้รักษา hypertriglyceriemia (IV) และ dysbetalipoproteinemia (III) สำหรับผลข้างเคียง อาจทำให้เกิดนิ่วในถุงน้ำดี (gallstones) ปวดท้อง เอนไซม์ในตับเพิ่มขึ้น และเพิ่มฤทธิ์ของยาต้านการแข็งตัวของเลือด (anticoagulant)  
  4. ยาที่ลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลจากลำไส้เล็ก เช่น ezetimibe จะยับยั้งการดูดซึม cholesterol จากลำไส้เล็กโดยยับยั้ง NPC1L1 channel ทำให้ลด LDL ในเลือด ยาในกลุ่มนี้ใช้ในการรักษา primary hypercholesterolemia โดยใช้ร่วมกับ statin

 ezetimibe

Make a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

One Response to “ยาลดไขมัน (Antihyperlipidemic drugs)”

RSS Feed for ยาน่ารู้ Comments RSS Feed

เขียนได้น่าสนใจมากครับ

อยากอ่านอีกครับ

มาเขียนต่อนะครับผม


Where's The Comment Form?

Liked it here?
Why not try sites on the blogroll...

%d bloggers like this: